Biosintesis Nanopartikel Perak dengan Bantuan Bioreduktor Alami Patikan Kebo (Euphorbia hirta L.) dan Uji Efektivitasnya sebagai Antibakteri

Abstract View: 4,
Download: 2

Authors

  • Nadlifatun Nisa Universitas Muhammadiyah Lamongan
  • Iftinan Mega Irfani Universitas Muhammadiyah Lamongan
  • Risma Ayu Fepbianti Universitas Muhammadiyah Lamongan
  • Silvia Zety Fauziyati Universitas Muhammadiyah Lamongan
  • Djati Wulan Kusumo Universitas Muhammadiyah Lamongan

DOI:

https://doi.org/10.32665/faskes.v4i1.6576

Keywords:

Nanopartikel perak, Sintesis hijau, Euphorbia hirta L., Aktivitas antibakteri, Staphylococcus aureus

Abstract

Latar belakang: Nanopartikel merupakan material berukuran 1-100 nm yang
berkembang pesat dalam bidang kesehatan karena sifat fisikokimia dan aktivitas
biologinya. Nanopartikel perak (NPAg) memiliki aktivitas antibakteri tinggi,
namun metode sintesis konvensional cenderung mahal dan kurang ramah
lingkungan. Tujuan: Penelitian ini bertujuan mensintesis NPAg menggunakan
ekstrak herba patikan kebo serta mengevaluasi karakteristik dan aktivitas
antibakterinya. Metode: Penelitian eksperimental dilakukan melalui sintesis
NPAg pada konsentrasi 0,5 mM, 0,75 mM, dan 1 mM. Karakterisasi menggunakan
spektrofotometer UV-Vis dan Particle Size Analyzer (PSA). Uji antibakteri
dilakukan dengan metode difusi cakram terhadap Staphylococcus aureus dengan
tiga replikasi. Hasil: Terbentuk NPAg dengan puncak serapan 443-446 nm.
Ukuran partikel berturut-turut 29,93 nm; 34,00 nm; dan 49,02 nm dengan PDI <0,7
(homogen). Zona hambat rata-rata masing-masing 8,13 mm; 9,16 mm; dan 9,60
mm yang tergolong dalam kategori sedang. Simpulan dan saran: Ekstrak patikan
kebo efektif sebagai agen reduktor dalam sintesis NPAg berpotensi sebagai
antibakteri. Diperlukan optimasi sintesis dan uji lanjutan untuk meningkatkan
efektivitas serta memastikan keamanan penggunaannya.

References

Abbas, R., Luo, J., Qi, X., Naz, A., Khan, I. A., Liu, H., Yu, S., & Wei, J. (2024). Silver Nanoparticles:

Synthesis, Structure, Properties and Applications. Nanomaterials, 14(17), 1425.

https://doi.org/10.3390/nano14171425

Alfei, S., & Zuccari, G. (2025). Last Fifteen Years of Nanotechnology Application with Our Contribute.

Nanomaterials, 15(4), 265. https://doi.org/10.3390/nano15040265

Bryan, T., Defny, W., & Erladys, R. (2024). Uji Aktivitas Antibakteri Ekstrak Alga Halimeda opuntia

dari Perairan Desa Poopoh Kabupaten Minahasa Terhadap Pertumbuhan Bakteri Pseudomonas

aeruginosa dan Staphylococcus aureus. PHARMACON, 13(1), 507–514.

https://doi.org/10.35799/pha.13.2024.49364

Datta, F. U., Daki, A. N., Benu, I., Detha, A. I. R., Foeh, N. D. F. K., & Foeh, N. D. F. K. (2019). Uji

Aktivitas Antimikroba Bakteri Asam Laktat Cairan Rumen Terhadap Pertumbuhan Salmonella

enteritidis, Bacillus cereus, Escherichia coli dan Staphylococcus aureus Menggunakan Metode

Difusi Sumur Agar. Jurnal Kajian Veteriner, 66–85.

Edith, E. I., & Uzor, P. F. (2021). Green Synthesis of Silver Nanoparticles Using

&lt;i&gt;Euphorbia hirta&lt;/i&gt; Leaf Extract and the Determination of

Their Antimicrobial Activity. Advances in Bioscience and Bioengineering, 9(4), 124.

https://doi.org/10.11648/j.abb.20210904.14

El-Gawad, H. A., & Zahran, H. A. (2023). Silver Withdrawal from X-Ray Waste Via Leaching and

Sorption Techniques: Appraisal Ideal Treatment Factors. Egyptian Journal of Chemistry, 66(5),

–522. https://doi.org/10.21608/ejchem.2023.206887.7889

Fadillah, I. (2022). Kajian Literatur Sintesis Nanopartikel Perak Menggunakan Reduktor Kimia dan

Biologi serta Uji Aktivitas Antibakteri. Jurnal Riset Farmasi, 1(2), 141–149.

https://doi.org/10.29313/jrf.v1i2.569

Fahim, M., Shahzaib, A., Nishat, N., Jahan, A., Bhat, T. A., & Inam, A. (2024). Green synthesis of silver

nanoparticles: A comprehensive review of methods, influencing factors, and applications. JCIS

Open, 16, 100125. https://doi.org/10.1016/j.jciso.2024.100125

Goetie, I. H., Sundu, R., & Supriningrum, R. (2022). Uji Aktivitas Antibakteri Ekstrak Kulit Batang

Sekilang (Embelia borneensis Scheff) Terhadap Bakteri Escherichia coli dan Staphylococcus

aureus Menggunakan Metode Disc Diffusion. Jurnal Riset Kefarmasian Indonesia, 4(2), 144–155.

Gwada, C. A., Ndivhuwo, P. S., Matshetshe, K., Aradi, E., Mdluli, P., Moloto, N., Otieno, F., & Airo,

M. (2025). Phytochemical-Assisted Synthesis, Optimization, and Characterization of Silver

Nanoparticles for Antimicrobial Activity. RSC Advances, 15(18), 14170–14181.

https://doi.org/10.1039/d4ra08900f

Hafizah, Q., Permatasari, L., & Muchlishah, N. R. I. (2024). Faktor-Faktor yang Mempengaruhi

Aktivitas Antibakteri Daun Mangrove (Rhizophora mucronata) Terhadap Bakteri Staphylococcus

aureus. Jurnal Kesehatan Tambusai, 5(2), 3829–3836.

Handoko, V., Yusradinan, A., Nursyahid, A., Wandira, A., & Wulandari, A. P. (2022). Chimica et

Natura Acta Green Synthesis Nanopartikel Perak dengan Bioreduktor Ekstrak Daun Rami

(Boehmeria nivea) Melalui Iradiasi Microwave. Chimica et Natura Acta, 10(1), 15–21.

https://doi.org/10.24198/cna.v10.n1.35755

Kaabour, B., Lababidi, G., & Alghoraibi, I. (2025). Sustainable Biosynthesis and Characterization of

Optimized Silver Nanoparticles Using Apis Mellifera Syriaca Bread with Antimicrobial and

Biocompatibility Evaluation. Discover Sustainability, 7(1), 36. https://doi.org/10.1007/s43621-

-02348-6

Karataş, H., Eker, F., Akdaşçi, E., Bechelany, M., & Karav, S. (2026). Silver Nanoparticles in

Antibacterial Research: Mechanisms, Applications, and Emerging Perspectives. International

Journal of Molecular Sciences, 27(2), 927. https://doi.org/10.3390/ijms27020927

Khaldoun, K., Khizar, S., Saidi-Besbes, S., Zine, N., Errachid, A., & Elaissari, A. (2025). Synthesis of

Silver Nanoparticles as an Antimicrobial Mediator. Journal of Umm Al-Qura University for

Applied Sciences, 11(2), 274–293. https://doi.org/10.1007/s43994-024-00159-5

Kusumo, D. W., Efendi, Y. N., Kintoko, K., Yuliana, T. P., Waznah, U., Muldiyana, T., & Pulhehe, H.

(2023). Efek Ramuan Tradisional Kaliputih terhadap Kadar Glukosa Darah Puasa, SOD, HbA1c,

dan Histopatologi Pankreas pada Tikus Diabetes yang Diinduksi Streptozotocin. Jurnal Ilmu

Kefarmasian Indonesia, 21(1), 9. https://doi.org/10.35814/jifi.v21i1.1229

Marukurti, A., Reddy, A. M., Medapalli, S. R., Kasi, P. B., Rao, P. T., Anupoju, R., Ramachandran, D.,

Mallikarjuna, B., Sarojani, K., & Nirmala, P. V. (2025). Evaluation of Anti-Vibriocidal,

Antioxidant Properties and Cytotoxicity of Bio Fabricated/Green Synthesized Silver Nanoparticles

Using Euphorbia hitra L. Leaf Extract. Next Materials, 7, 100355.

https://doi.org/10.1016/j.nxmate.2024.100355

Moussa, H., Hamid, S., Mameri, A., Lekmine, S., Tahraoui, H., Kebir, M., Touzout, N., Dahmoune, F.,

Ola, M. S., Zhang, J., & Amrane, A. (2024). From Green Chemistry to Healthy Environments:

Silver Nanoparticles as a Dual Antioxidant and Antibacterial Agents for Advancing Biomedicine

and Sustainable Wastewater Treatment. Bioengineering, 11(12), 1205.

https://doi.org/10.3390/bioengineering11121205

Nanda, Y. A. T., & Zai, K. (2023). Kajian Pustaka Sintesis Nanopartikel Perak dari Berbagai Tanaman

Nusantara dan Aplikasinya Sebagai Antibakteri. Majalah Farmaseutik, 19(3), 459.

https://doi.org/10.22146/farmaseutik.v19i3.85186

Osama, N., Pratiwi, P. B., & Miswanda, D. (2025). Optimasi Konsentrasi Perak Nitrat dalam Sintesis

Nanopartikel Perak Berbasis Ekstrak Daun Jarak Pagar untuk Aplikasi Antibakteri dalam

Teknologi Nano. Nexus: Jurnal Sains Dan Teknologi, 01(01), 11–22.

https://ojs.polmed.ac.id/index.php/nexus_sains_dan_teknologi

Putro, D. S., Ermawati, D. E., & Yugatama, A. (2022). Volume Variation of Sweet Orange (Citrus

sinensis) Juice and Peel Extract Toward the Characteristic and Antibacterial Activity of

Nanosilver. Indonesian Journal of Pharmaceutical Science and Technology, 9(1), 31.

https://doi.org/10.24198/ijpst.v1i1.29870

Qubtia, M., Ghumman, S. A., Noreen, S., Hameed, H., Noureen, S., Kausar, R., Irfan, A., Akhtar Shah,

P., Afzal, H., Hameed, M., Raish, M., Rana, M., Ahmad, A., Kotwica-Mojzych, K., & Bin Jardan,

Y. A. (2024). Evaluation of Plant-Based Silver Nanoparticles for Antioxidant Activity and

Promising Wound-Healing Applications. ACS Omega, 9(10), 12146–12157.

https://doi.org/10.1021/acsomega.3c10489

Qurrataayun, S., Rifai, Y., & Rante, H. (2022). Sintesis Hijau Nanopartikel Perak (Agnp) Menggunakan

Ekstrak Daun Serai (Cymbopogon citratus) Sebagai Bioreduktor. Original Article MFF (Majalah

Farmasi Dan Farmakologi), 26(3), 124–128. https://doi.org/10.20956/mff.v26i3.21047

Rodriguez-Loya, J., Lerma, M., Gardea-Torresdey, & L, J. (2024). Dynamic Light Scattering and Its

Application to Control Nanoparticle Aggregation in Colloidal Systems: A Review.

Micromachines, 15(24). https://doi.org/10.3390/mi15010024

Samudra, A. G., Ramadhani, N., Pertiwi, R., Putra, A. H., Nugroho, B. H., & Sani, F. (2022). Pengaruh

Variasi Konsentrasi Natrium Tripolifosfat Pada Nanoemulsi Metode Gelasi Ionik Ekstrak Etanol

Sargassum sp. Medical Sains : Jurnal Ilmiah Kefarmasian, 7(2), 181–188.

https://doi.org/10.37874/ms.v7i2.361

Sephia, R. A., Rahayu, M. O., Adawiyah, N. R., Fatwa, D. N., Lidia, I., & Mursal, P. (2023). Review

Artikel : Analisis Karakteristik dan Pengaplikasian Teknologi Nanopartikel Berdasarkan Klasifikasinya pada Berbagai Jenis Terapi. Jurnal Ilmiah Wahana Pendidikan, 9(18), 675–682.

https://doi.org/10.5281/zenodo.8324839

Tripathi, A. N., Sati, S. C., Kumar, P., Sati, S. C., & Kumar, P. (2021). Euphorbia hirta Linn-An

Invasive Plant: A Review of Its Traditional Uses, Phytochemistry and Pharmacological Properties.

Article in International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research, 12(12), 6189.

https://doi.org/10.13040/IJPSR.0975-8232.12(12).6189-01

Vanlalveni, C., Ralte, V., Zohmingliana, H., Das, S., Anal, J. M. H., Lallianrawna, S., & Rokhum, S. L.

(2024). A Review of Microbes Mediated Biosynthesis of Silver Nanoparticles and Their Enhanced

Antimicrobial Activities. Heliyon, 10(11). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e32333

Wau, B. I. J., Furqan, M., & Lifiani, R. (2023). Uji Aktivitas Daya Hambat Antibakteri Ekstrak NHeksana Ocimum basilicum L. Terhadap Bakteri Streptococcus mutans. Farmanesia , 10(1).

Yulinar, F., & Suharti, P. H. (2022). Seleksi Proses Ekstraksi Daun Sirih pada Pra Rancangan Pabrik

Hand Sanitizer Daun Sirih dengan Kapasitas Produksi 480 Ton/Tahun. Destilat Jurnal Teknologi

Separasi, 8(1), 146–153. http://distilat.polinema.ac.id

Downloads

Published

19.07.2026
Abstract View: 4, PDF Download: 2